Akupunktura

Akupunktura w klasycznej medycynie chińskiej

Jednym z najważniejszych dzieł klasycznej medycyny chińskiej jest Ling Shu (灵枢), znany również jako Zhen Jing (针经) – Klasyk Igieł. Stanowi on drugą część Huangdi Neijing (黄帝内经, Wewnętrzny Kanon Żółtego Cesarza), najstarszego zachowanego dzieła poświęconego teorii i praktyce medycyny chińskiej.

Powstający etapami około dwóch tysięcy lat temu tekst poświęcony jest przede wszystkim meridianom, punktom akupunkturowym oraz zasadom stosowania igieł. Do dziś pozostaje jednym z najważniejszych źródeł klasycznej teorii akupunktury i stanowi punkt odniesienia dla wielu współczesnych szkół medycyny chińskiej.

Już pierwsze rozdziały ukazują niezwykle interesujące spojrzenie na rolę lekarza. Zamiast koncentrować się wyłącznie na leczeniu rozwiniętej choroby, podkreślają znaczenie metod, które pomagają przywrócić prawidłowe funkcjonowanie organizmu możliwie najmniej inwazyjnie.

Pierwszy rozdział Klasyka Igieł rozpoczyna się następującymi słowami:

Żółty Cesarz zapytał Qi Bo: „Mam pod opieką miliony poddanych, dbam o lud i pobieram od nich podatki; odczuwam smutek z powodu tych, którzy nie są w stanie sami się utrzymać i cierpią z powodu chorób. Nie chcę, by poddawano ich działaniu trujących lekarstw ani stosowano kamienne igły; chcę natomiast używać cienkich igieł, by odblokować ich meridiany, uregulować przepływ krwi i energii oraz zapewnić prawidłowy przepływ w punktach połączeń, gdzie energia przepływa w obu kierunkach. Aby ta wiedza mogła być przekazywana przyszłym pokoleniom, należy jasno określić jej zasady, tak by nie uległa zapomnieniu, przetrwała długo i nie zanikła, była łatwa w stosowaniu i trudna do zapomnienia. Należy opracować jej strukturę, wyróżnić poszczególne rozdziały, rozróżnić jej treść od formy oraz określić jej początek i koniec. Niech każda część ma swoją formę; najpierw należy ustanowić Klasyk Igieł. Pragnę poznać szczegóły tej sztuki”.

Słowa te zostały zapisane blisko dwa tysiące lat temu, a mimo to poruszają zagadnienia, które pozostają aktualne również dziś. Pokazują dążenie do leczenia metodami możliwie najmniej obciążającymi organizm oraz zwracają uwagę na znaczenie profilaktyki i wczesnej interwencji.

Co ciekawe, pierwszy rozdział Klasyka Igieł nie rozpoczyna się od opisu techniki nakłuwania, lecz od pytania o odpowiedzialność lekarza wobec ludzi. Dopiero później omawiane są narzędzia, diagnostyka i sposób prowadzenia terapii. W klasycznej medycynie chińskiej skuteczność leczenia nie zależała wyłącznie od znajomości techniki, lecz również od właściwego rozpoznania, uważności oraz intencji, z jaką lekarz podchodził do chorego.

Dokładam starań, aby takie spojrzenie pozostawało bliskie również mojemu sposobowi pracy. Wybór punktów akupunkturowych zawsze wynika z diagnozy i aktualnego stanu organizmu, a sama igła jest jedynie narzędziem. W klasycznej medycynie chińskiej technika stanowiła środek do osiągnięcia celu, którym było przywrócenie organizmowi zdolności do samoregulacji i zdrowienia. To właśnie ta kolejność — najpierw zrozumienie pacjenta, a dopiero potem wybór metody — pozostaje dla mnie najcenniejszym elementem tej tradycji.

Tradycja i współczesność

Na przestrzeni wieków akupunktura nieustannie się rozwijała.

Współczesna praktyka najczęściej opiera się na cienkich jednorazowych igłach oraz pracy z dwunastoma meridianami głównymi. Jest to skuteczny i dobrze przebadany sposób terapii stosowany na całym świecie.

Klasyczne źródła opisują jednak znacznie bogatszy system.

Znanych było dziewięć rodzajów igieł (九针, Jiǔ Zhēn) [1], przeznaczonych do różnych sposobów oddziaływania na organizm. Oprócz cienkich igieł stosowano między innymi igły powierzchowne, igły do upuszczania krwi, igły ogniowe oraz narzędzia przypominające lancety lub sondy. Ich opis znaleźć można właśnie w pierwszym rozdziale Klasyka Igieł.

Podobnie rozwijała się teoria punktów akupunkturowych.

Klasyczne teksty, zwłaszcza Nan Jing (难经, Klasyk Trudnych Przypadków), szczególną rolę przypisują punktom antycznym Shu (五输穴), które do dziś stanowią jedną z najważniejszych grup punktów regulujących funkcje meridianów i narządów.

W późniejszych epokach coraz większego znaczenia nabrały również inne grupy punktów, między innymi punkty alarmowe Mu, punkty zgodności Shu, punkty Xi czy punkty Luo.

W XVI wieku Gao Wu (高武) spopularyzował system tzw. punktów dowodzących (command points), który do dziś pozostaje jednym z najczęściej nauczanych sposobów doboru punktów. Stanowi on jednak jedynie fragment znacznie szerszej tradycji klasycznej medycyny chińskiej.